BEWONERS

Huis en hof Schaloen werden voor het eerst in 1381 in schriftelijke bronnen vermeld. De naam is waarschijnlijk afgeleid van “Schaliën”, oftewel leien. Het “huis met de leien” was destijds gedeeld eigendom van Geraerdt Mullaerdt en Johan van Hulsberg, en omvatte 117 bunder bos, akkerland en weiland. Daarna kwam het onder andere in handen van de families Van Hulsberg, en Hoen van Cartils (waarvan Maximiliaan Hendrik Laurens Hoen de Cartils, graaf van Neufchâteau, gehuwd was met Felicitas Therese Caroline prinses van Hohenzollern-Hechingen, familie van de laatste Duitse keizer).  Het echtpaar was tevens eigenaar van kasteel Geulle en kocht in 1798 de Heunsberg met kasteelruïne midden in Valkenburg. Daarna woonde er de grafelijke familie De Villers-Masbourg d’Esclaye, die het na de Tweede Wereldoorlog overdroegen aan de Gemeente Valkenburg-Houthem en de Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten in Nederland. De huidige eigenaar, de familie Bot, verwierf het via enkele bedrijven, en deze familie bewoont het hoofdgebouw nog steeds.

DE GEBOUWEN

Het in mergelsteen opgetrokken kasteelcomplex bevat het 16e/17e-eeuwse kasteel dat in de 19eeeuw door de beroemde architect Cuypers in neogotische stijl werd verbouwd, en daarnaast is er de 18e-eeuwse voorburcht bestaande uit een poortgebouw met torentje, de langgerekte economiegebouwen, de tiendschuur, het zwanenhuisje, en de watermolen, de “Sjloensmeule”. Stenen bruggen met pilaren geven toegang tot de voorburcht en het hoofdgebouw, dat door de verbouwing en verfraaiing een romantisch uiterlijk kreeg dankzij de nieuw toegevoegde torens, dakkapellen, erker en kruisvensters. Ook monumentaal zijn de hekken, keermuren en de duiker.

 

DE LIGGING

De buitenplaats met watermolen en kasteeltuin ligt in het Natura 2000-gebied “het Geuldal”, oostelijk van Valkenburg, vlakbij het dorpje Oud-Valkenburg. Het complex wordt aan de noordkant begrensd door de snelst stromende rivier van Nederland, de Geul, en ten oosten door agrarische gronden en de tot het complex behorende beukenlaan. Aan de zuidkant bevindt zich de weg van Valkenburg naar Schin op Geul, en aan de westzijde stroomt de Molenbeek en liggen er weidegronden. Aan de overzijde van de Geul, op de Schaelsberg achter de historische Calvariegroep, is in opdracht van een bewoner van Schaloen in 1688 de “Kluis“ gebouwd, de kluizenaarswoning.

 

HET HUIDIGE GEBRUIK

De eigenaar bewoont het hoofdgebouw, maar de kelders en het poortgebouw zijn toegankelijk voor horecagasten. In de economiegebouwen en de tiendschuur kan overnacht worden, en de binnenplaats van de voorburcht dient als terras voor de bezoekers, die er genieten van het uitzicht op het indrukwekkende kasteel. Wandelaars kunnen via de fraaie kasteellanen het prachtige Geuldal verkennen, en tevens de naastgelegen monumentale watermolen bezoeken met de IVN-tuin.

WAT MAAKT HET OBJECT NU ZO BIJZONDER?

In de kelder van kasteel Schaloen hangt volgens de eigenaar de oudste middeleeuwse deur van Nederland. Ernaast is een speciale wenteltrap in de muur uitgekapt die bedienden toegang gaf tot de verdiepingen zonder dat de bewoners gestoord werden. Aan de buitenzijde is deze nieuwe traptoren goed te herkennen want deze staat op een sokkel naast de hoog gelegen ingangsdeur. De grote fantasierijke verbouwing door architect Cuypers zorgt ervoor dat Schaloen een van de meest herkenbare en gefotografeerde kastelen van Nederland is. Ook uniek is dat kasteel Schaloen vlak naast het imposante en robuuste kasteel Genhoes ligt. Echte buurkastelen dus.